آیا کمربند مناطق آزاد شمال کشور در حال شکل‌گیری است؟ تردد از ارومیه تا گلستان با خودرو خارجی!

در روزهایی که بازار خودرو همچنان زیر فشار قیمت‌های بالا و محدودیت‌های وارداتی نفس می‌کشد، مجموعه‌ای از تصمیمات تازه در مناطق آزاد شمال کشور، نشانه‌هایی از یک تغییر آرام اما معنادار را مخابره می‌کند؛ تغییری که اگر تداوم پیدا کند، می‌تواند نقشه تردد خودروهای پلاک منطقه آزاد را در نیمه شمالی ایران بازتعریف کند.

ایران در حال حاضر چندین منطقه آزاد فعال در نوار شمالی خود دارد؛ از ماکو در آذربایجان غربی گرفته تا ارس در آذربایجان شرقی، انزلی در گیلان، مازندران، اینچه‌برون در گلستان و حالا اردبیل که به‌تازگی وارد فاز عملیاتی شده است. وجه مشترک همه این مناطق، سال‌ها محدودیت در تردد خودروهای پلاک منطقه آزاد و نارضایتی ساکنان محلی از بلااستفاده ماندن این ظرفیت بوده است. اما طی هفته‌ها و ماه‌های اخیر، ورق در حال برگشتن است. چند ماه از اجازه تردد خودروهای مناطق آزاد در کل سطح استان خود می‌گذرد و بوی جدید و بسیار دلپذیری به مشام می‌رسد.

گیلان و مازندران؛ اولین پل رسمی بین مناطق آزاد

طی هفته جاری تفاهم‌نامه تردد آزاد خودروهای پلاک منطقه آزاد بین گیلان و مازندران نیز امضا شد؛ توافقی که برای اولین بار، مرزهای استانی را برای خودروهای منطقه آزاد کنار می‌زند. این تفاهم‌نامه با هدف تسهیل رفت‌وآمد، تقویت گردشگری، حمایت از فعالان اقتصادی و جذب سرمایه‌گذاری شکل گرفته و از نگاه بسیاری از کارشناسان، یک آزمون عملی برای اتصال مناطق آزاد به یکدیگر است. نکته مهم‌تر اینکه مسئولان از حالا، گلستان را گزینه بعدی این زنجیره معرفی کرده‌اند.

نقطه عطف این روند را می‌توان در تصمیم استانداری گلستان دید؛ جایی که رسما اعلام شد خودروهای پلاک منطقه آزاد اینچه‌برون می‌توانند در تمام سطح استان گلستان تردد کنند و مهم‌تر از آن، این امتیاز مختص گروه یا قشر خاصی نیست و همه مردم استان را شامل می‌شود.

اردبیل؛ تازه‌واردی با اختیارات کامل

در این میان، منطقه آزاد اردبیل نیز رسما وارد بازی شده است. آغاز پلاک‌گذاری خودروهای خارجی و تعیین شعاع تردد در کل استان، نشان می‌دهد که سیاست‌گذار این بار قصد ندارد منطقه آزاد را صرفا روی کاغذ فعال نگه دارد. استاندار اردبیل تاکید کرده که واردات خودرو در این منطقه با اولویت شرکت‌های بومی انجام می‌شود و زیرساخت‌های گمرکی و سرمایه‌گذاری نیز همزمان در حال تکمیل است؛ موضوعی که می‌تواند این منطقه را به حلقه مهمی در زنجیره شمال غرب کشور تبدیل کند.

یک گمانه جدی؛ اتصال کامل نوار شمالی؟

با کنار هم قرار دادن این تصمیمات، یک پرسش جدی شکل می‌گیرد: آیا نوار شمالی کشور در آستانه شکل‌گیری یک شبکه یکپارچه تردد خودروهای منطقه آزاد است؟

اگر تفاهم‌نامه‌های دوجانبه به چندجانبه تبدیل شوند و استان‌هایی مثل آذربایجان غربی، شرقی، اردبیل، گیلان، مازندران و گلستان به یک چارچوب مشترک برسند، دور از ذهن نیست که در آینده‌ای نه‌چندان دور، خودروهای پلاک منطقه آزاد بتوانند از ارومیه تا گرگان بدون مانع تردد کنند؛ اتفاقی که هم بازار خودرو را تحت‌تاثیر قرار می‌دهد و هم مفهوم مناطق آزاد را از حالت جزیره‌ای خارج می‌کند.

با این حساب، ساکنان این مناطق با خرید یک خودرو منطقه آزاد با قیمت بسیار مناسب می‌توانند تجربه سفر از دل کوه‌های ماکو با مردمانی ترک‌زبان و غیور به مراوه‌تپه گیلان با مردمانی ترکمن و اصیل سفر کنند. اتفاقی نیک که اگر رخ دهد بازار خودرو منطقه آزاد و صد البته خودروهای داخلی را به شدت تحت تاثیر قرار خواهد داد. زیراکه در حال حاضر بسیاری از ساکنین این مناطق به علت محدودیت تردد استانی و عدم امکان سفر به استان‌های مجاور (کاری یا خانوادگی) چندان تمایلی به این نوع از خودروها ندارند.

به نظر می‌رسد رویکرد جدید استانداری‌ها و همراهی دستگاه‌های نظارتی، نشان‌دهنده تغییر نگاه از «کنترل صرف» به «بهره‌برداری اقتصادی» است. اگر این تصمیم‌ها با ثبات مقررات، شفافیت در اجرا و جلوگیری از رانت همراه شود، مناطق آزاد شمال کشور می‌توانند به یکی از معدود نمونه‌های موفق سیاست‌گذاری منطقه‌ای در سال‌های اخیر تبدیل شوند. مسیر هنوز طولانی است، اما نشانه‌ها می‌گویند جاده‌ای که سال‌ها بسته بود، حالا در حال باز شدن است.